قاعدهء إحياء قاعدهء إحياء : از قواعد فقهى . قاعدهء احياء برگرفته از حديث نبوي « مَنْ أحيا أرضَاً مَواتاً فَهِىَ لَهُ » مىباشد وعبارت است از اينكه هركس زمين بايرى را آباد كند ، مالك آن مىشود وديگرى جز با اذن ورضايت أو نمىتواند در آن تصرف نمايد . فقها براي اثبات اين قاعده به رواياتى استناد واستدلال كرده‌اند . 1 مباحث مربوط به چگونگى أحيا وشرايط آن به تفصيل در باب احياء موات آمده است ( - - ) احياء موات ) . قاعدهء إذا اجتَمَعَ الحَرامُ والحَلالُ غَلَب الحَرام - - ) تغليب قاعدهء إذا تَعَذرَتِ الحَقيقَةُ . . . قاعدهء إذا تَعَذرَتِ الحَقيقَةُ فأقرَب المَجازاتِ أوْلى : از قواعد عقلايى كاربردى در فقه . مقصود از قاعدهء ياد شده اين است كه هر گاه حمل لفظي كه معاني مجازى متعددى دارد ، بر معناى حقيقي ممكن نباشد ، در صورتي كه معلوم نباشد كدام معنا مقصود متكلم است ، بر نزديك‌ترين معناى مجازى به معناى حقيقي ، حمل مىشود . به عنوان مثال ، در روايتي آمده است : « نماز جمعه - به جهت دو خطبه‌اى كه دارد - دو ركعت است ودو خطبه نماز است تا آنگاه كه امام فرود آيد » . برخى به جملهء « دو خطبه نماز است » بر وجوب طهارت وحرمت سخن گفتن در اثناى آن دو استناد كرده‌اند ؛ با اين بيان كه اگر نتوانيم نماز بودن دو خطبه را بر معناى حقيقي حمل كنيم ، بر أقرب مجازها به حقيقت حمل كرده ودو خطبه را در احكام - جز مواردى كه دليل بر خلاف آن است - همانند نماز مىدانيم . 1 به قاعدهء ياد شده در بابهاى مختلف فقه استناد شده است . مستند قاعده : اعتبار قاعدهء ياد شده از باب ظهور عرفى لفظ در أقرب المجازات هنگام عدم امكان حمل آن بر معناى حقيقي است وظهور نيز حجّت مىباشد ( - - ) ظهور ) .

--> ( 1 ) . القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 143 ؛ مائة قاعدة فقهية / 274 .